Send Thoh sha ngi

Home » Ka Editorial » Hangno ka burom jong ka iing bad ka jaidbynriew ka shong

 

 

  • Hangno ka burom jong ka iing bad ka jaidbynriew ka shong

    Ngi ki khun Khasi ngi ia san ia rangbah, ryngkat ryngkat bad ki jingkylla stet jong kiei kiei ha ka jingtyllun jong ka por, la ha ka jingstad ha ka jingshemphang, kumno ban ia pynbha ia ka imlang ka sahlang , ha ka shongsuk ka shongshngain ha shnong ha thaw, ha ka It ka Hima.
    Ym don uwei ruh na ngi u ban kwah ba ka jaidbyn-riew Khasi kan duh kan dam noh na ka sla khyndew jong kane ka pyrthei, wat ka Sorkar bad ki seng politic jong ka, ki ialeh bad pyrshang ban iatrei shitom ia ka ban pynbit pynbiang ia la ka jong ka jaidbynriew, kumjuh ruh la ia pynmih ia ki sengbhalang bun jait naduh ki seng khynnah, ki seng samla, ki seng kynthei, ki seng rangbah bad kumta ter ter, da ka jingthmu ban pynbha ia la ka jaidbynriew ha la ka jingiohi bad ki jing sngewthuh jong ki hi.
    Ki Riewrangbah ka seng Synkhong Rympei Thym-mai, kiba iohi jngai bad kiba don ka jingkit khlieh ia la ka jaidbynriew, ki la iohi ia ka jinghiar jong ka ha baroh ki bynta, ynda haba la thew la woh bha ki shem ba dei na kane ka dustur lajong kaba la pyniap thai ia u symbai u rnai ka jaitbynriew. Kumta ki la iawer paralok ban iatrei shitom bha ha kaba ialap ia riew sharum shaneng nalor ki jingialang paidbah ba ki la ia pynlong, kumta ban pyn kylla noh ia kane ka dustur bat riti ha ka hiar pateng ka spah, bad ka iasam bhah hapdeng ki khun shynrang bad ki khun kynthei. Hynrei khamtam eh ia ka jaid ka khong na ka jaid kmie sha ka jaid U Kpa (rangbah).
    Ka seng ka kham ia ban bha dei ia ka jaid, ban khein ne shim jaid noh na u kpa, nangne ka dei ka tynrai ia kaban Tei (build) ia la ki rympei bad ia ka jaidbynriew ha ka nongrim kaba skhem, ia kaba U Blei U la buh beit buh ryntih bha da kaba u la pynkyntang bad pynskhem ia ka nongrim ha U Kpa (rangbah), ka long ban pynneh ia ka Rngiew U Khun Khasi, ka long ban ithuh (identify) ba u dei u Symbai, U Rnai U Khun Khasi nylla bad bajanai pateng la pateng bynriew.
    Ym shuh ban shu ia kmen ban pyrta to ia pynneh pynsah ia ka Rngiew Khasi da kata ka Tradition and Culture, kaba long tang kum u Tyngshop durbula u bym don ia ka jingim na lade hi, te lada ngi dang iai pyneh ryndang ha kane ka dustur tip shano ka jaidbynriew Khasi kan poi.
    Ka jaidbynriew ha kine ki sngi ka dap tang ka ud ka lynniar kat shaba phai, kum u briew bapang khrew, pang swai kumban sa iap, ryngkat ka kiuh, ka tieng kohtympan (fear psychosis), ia kat uba wan na ki saw lyer, la shu ia lynniar shla kumba jlew rngai u ksew ha ka por lung bad ngen bnai.
    Ka dw ka jingtroin bad jingdkoh ka jaid bynriew dei ba ka pdiang ia kine ki mat kumne:
    1. Ba uno uno u jaidbyn-riew bym dei Khasi tangba u bud ia ka dustur ka riti la ong u dei u Khasi.
    2. Ka kynthei Khasi haba ka ia poi kha bad u shynrang bym dei Khasi ia ki khun ba mih na ka, la khein bad pdiang ba dei ki khun Khasi.
    3. U Rangbah Khasi haba u shongkha bad ka kynthei bym dei Khasi, te ia ka tnga jong u bad ia ki khun ba mih na ki yn niew Khasi ia ki, tad ynda ki la pyndep ia ka niam ka rukom da u klong u skaw ha kaba tang jaid kur Khasi da ka kyrteng jaid kaba thymmai.
    Na kitei ki mat haneng ka paw bad kdew shai ba ka dustur hi ka la pyniap duh ne shohdap noh syndon ia la u symbai u rnai, u thied u jaw, thning u jyntang ia la ka longjaid long khong jong u Khun Khasi.
    Katei ka bynta kaba Nyngkong, hei ym dei bad ym bit ban pdiang kum u Doh u Snam Khasi, namar ha u /ka um don ia u symbai ne ka Snam Khasi ba nylla. Hynrei la pdiang ia u/ka tang kum u/ka nongshong shnong ha ka Hima, Ilaka jong u khun Khasi.
    Katei ka bynta kaba Ar, kane lei ka la pynjyr-sieh khaid ia ka snam Khasi, ha kaba kdup khun Khasi na u symbai bym dei Khasi. Kat kum ka Rai jong jong ka Kashari, ha kaba kdup khun Khasi na u symbai bym dei Khasi, kat kum ka Rai ong ka Kashari ba ha khlieh duh ka Ri India, ka pynksan na u Kpa, kumta ki khun kim dei shuh ki Khasi.
    Katei ka bynta kaba Lai, kane ka ialam bakla ia ka jaidbynriew ha kaba thaw kyrteng jaid thymmai da ka tang jaid. Haba u kpa u dei u Khasi nylla. Ka Rai jong ka iing Kashari ba ha khlieh duh ka Ri India ka pynskhem bad pyn-ksan na u Kpa. Kumta ki khun ki dei ban shim ia ka kyrteng jaid na u Kpa.
    Ki jingpynshisha bad pynksan:-
    1. Ka Rai jong ka Supreme Court Order (Civil) Appeal No.6445 of 2000 dt.14.12.2000. Anjan Kumar Vrs Union of India & Ors.
    2. Ka Medical Sciences ka sakhi da ka Deoxyrebo Nucleic Acid.
    Haba ngi la sngew thuh ia ki jingleh baroh shi katta ha ka khein ne shim jaid na ka kmie (kynthei) bad mane dustur kaba ialam bakla ia ka jaidbynriew baroh kawei, kaba khlem shong nia bad khlem ka nongrim kaba skhem. To kyndit bynriew noh na kaba shohkhaw- tyndep jong kane ka jingngeit dustur, to phai noh na ka bad wad ia ka nongrim kaba bha bad skhem kaba don jingkyrmen ia ka lawei ka jaidbynriew kaban sa wan. Namar “Ym shym la thaw ia U Briew na ka bynta ka dustur, hynrei la thaw ia ka dustur na ka bynta U Briew”.
    Kane ka dustur ka la pyntroin wat ia la ka jong ka tynrai hi ruh, da kaba shohdab noh ia la u jong u symbai u rnai, ka pynjot arshah wat ia kiba la pdiang bad ngeit Khristan, kiba la pdiang ia ka jinghikai jingngeit jong ka niam Khristan, ki dei ban ieh noh ia ki dustur Khasi baroh naduh ka khein jaid, ka ktien U Blei ki Khristan ka ong “Kumta lada uei uei ruh u don ha U Khrist, u long u jingthaw bathymmai, kiei kiei baroh ki la jia long kiba thymmai”. 2Kor 5: 17.
    Kaba sngewphylla ka long ba ki don na ki nongialam niam Khristan, kiba leh wat ia ka niam tang jaid U Khasi , ki da pynkhyllew ruh ia ka dustur kat haduh ban ong U Jisu u ai jaid kmie. Ki pynshlur ruh ban rwai iaroh ia U Blei da ki sur tynrai Khasi, ha ki sur rwai bad siaw kumba rwai trei lyngkha sha lum, bad da ki sur phawer iasiat thong rongbiria ha ki sur sin bad bein briew ha ki pharshi, ka channel T.V., Miracle net, ka pyni ba rwai iaroh ia U Blei da ki sur jingrwai cinema ki film hindi. Hato ki Khristan kin la ia pynsyriem bad kiei kiei ki jong kane ka pyrthei? Ka ktien U Blei ki Khristan ka ong. “To wat pynsyriem ryng-kat ia lade bad kane ka pyrthei,....”Rom 12:2. Ym tangba pyniasyriem, hynrei ka ong ruh de kumne, “Ki la iapli ia ka burom jong U Blei u bym pyut bad iba kum i dur jong u briew bapyut, bad i jong ki sim, bad i jong ki mrad basaw kjat, bad i jong kiei kiei ruh kiba par de.” Rom1:23.
    Kum kitei ki jinghikai ban pynshlur, kim long pyrshah ia ki ain U Blei u baim?namar kata U Blei U bakhraw U bakhraw bad U bakhuid U bakhuid , u ong kumno ia ki? “Bun ki nongsharai ki la pynjot ia ka Bri wain jong nga,....” Jer 12:10. Ka ktien U Blei Khristan ka hikai pat ruh kumne “To wat long phi ki para bakit lyngkor lem bad ki bym ngeit; namar ka hok ka don ka jingia lok aiu bad ka bym hok? bad ka jingshai ka don ka jingiasyllok aiu, bad ka jingdum.” 2 Kor6 :14.
    Bun bah kiba la pdiang ia U Trai Jisu Khrist kum u Nongpynim jong ki, hynrei haduh kine ki sngi ki dang iarain hi ia ka jinghikai jingngeit jong ka dustur tynrai Khasi. Ka ktien U Blei ki Khristan ka ong “Kine ki briew ki burom ia nga da la ki rmiang shyntur, hynrei ka dohnud jong ki te ka jngai na nga: Hynrei ki mane thala ia nga, haba ki hikai ki jinghikai ia ki hukum jong ki briew: Naba haba phi ieh noh ia ka hukum U Blei , phi bat skhem ia ka rukom pateng la pateng ki briew,...” Mark 7: 6-8.
    U Aurthur Bertrand Russel (1872-1970) u Philosopher Mathema-tician jong ka spah snem kaba arphew (20th century) uba la ioh khusnam Noble Prize (1950) u ong “Kito kiba dang shim ne khein jaid na ka kmie, kim don hok ban kam ia lade ba ki dei ki khun U Blei.” (those people who practice the matrilineal system have no right to claim that they are the children of God”.)
    Ka jaidbynriew Khasi jong ngi ka ju sarong ba ka niam jong ki, kim ju hikai ne mane blei shna hi, tangba kim treh pat ban shim jaid na u Kpa. Khamtam kiba ngeit Khristan la dei ban sngewlehrain haba ia pyrshang ia nujor bad u jaidbynriew uba mane blei shna hi, hynrei wat la u mane blei shna hi u dang tip pat ban ai ka burom sha U Blei da kaba shim jaid na U Kpa.
    Te khnang ba ka jaid bynriew Khasi kan iai im bad iai sah ha ka jinglong Khasi nylla, kam pher lada ngeit kano kano ka niam ruh. Tangba ngi dei ban shim noh ia ka jaid na U Kpa, kan rah ia ka burom ka jaidbynriew ha ka kyrdan ba shalor ban ia ryngkat rynnieng bad kiwei pat ki jaid bynriew ka pyrthei, to sdang nangne sha khmat ym dei ban iaid shadien. Haba ka jaid kan long noh na u Kpa ka longiing ka die ban long shi tylli kawei kaba skhem bad kaba khlain bha, u kpa u dei ban discipline nyngkong ia lade ha ka ktien ka thylliej ki kam ki jam, ka kmie ka long ka nongiarap ban pynbit pynbiang ia ki jingdonkam hapoh iing bad ia ki khun, ka don hok ruh ban tuklar bad iarap ia u kpa ban pynbeit ia ki jingbakla jong baroh arngut da ka jingsngewthuh jingmut lang, ki khun ruh kin tieng burom bad kohnguh ia u kpa bad ka kmie, kumta, ka ktien U Blei ki Khristan ka ong bad hikai kumne:-
    “Ko ki kynthei, to pynkohnguh ia lade ha ki tnga jong phi, kumba dei kein ha U Trai. Ko ki shynrang, to ieit ia la ki tnga bad wat long kiba bitar ia ki. Ko ki khun to kohnguh ia la ki kmie ki kpa ha kiei kiei baroh, namar kane ka long kaba pynsngew bha eh ia U Trai.” Kol -3:18-20.
    Ka jinghikai ba kongsan ka long ban minot ban pule ia ka ktien U Blei, namar ha ka don ka Bor ba phylla. U Hyssop jong U Blei un iarap pynkhuid ia ka jing long tngit bad sniew baroh na ka dohnud. Haba ka dohnud ka la khuid ka khmat kan sa phyrnai hi kdar, ka jingsuk ka mynsiem ka wan ha kum kata ka longiing ia kaba U Blei ruh U don bynta lang hangta.
    Namar kata, ka khein ne shim jaid na U kpa, ka burom ia ka iing bad ka jaidbyn-riew: ka long ruh ka burom kaba khraw ia U Blei ha kiba jrong tam eh.

     
 
 
 
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------