-
Pynkhynniuh u uranium Balpakram
Khubor Dongmusa
SHILLONG : Ka Garo Hills Anti - Mining Forum (GHAMF) kaba dei ka Synjuk ki 11 Sengbhalang ka rilum Garo ka la kyndit bad khynniuh ban tip ba ka Department of Atomic Energy (DAE) ka Sorkar India ka la iaid shaphrang ban skud ia ka jaka kaba heh 8 km sawdong hapoh ki pud ba 400km sawdong ka Balpakram National Park (BNP) ha South Garo Hills, Meghalaya.
Ka DAE ka la pan jingbit na ka Ministry of Environment and Forest (MoEF) ban ai jingbit kyrpang ia katei ka jaka kaba heh 8km sawdong bad kaba don hapoh ki pud ka Balpakram. Kane ka jaka ka hap hapoh ka ‘Law kyntang ba la tip kum ka them Rongcheng. Ka Standing Committee jong ka National Board of Wildlife (NBWL) hapoh ka MOEF ha ka jingia lang ba ka la pynlong ha ka 12.12.2008 ka la iakren sani halor ka jingtyrwa ka DAE ban tih noh ia u uranium na ka Balpakram National Park , ong ki lad khubor.
Ka DAE ka la ieng skhem ban pynpaw ba ka long kaba donkam eh ban sei ia u uranium napoh ka Balpakram National park kat kum ba la rai da ka India na ka bynta ban pynmih bording niwkliar haduh 20,000 MW ha u snem 2020.
Ka them Rong-cheng, ong ka jingjurip kaba dang shen ka DAE, ka long kawei na kiba “paka eh” ia ka jingdon u mar uranium uba bha tam bad uba bun eh, hynrei kaba dang donkam ia ka jingtes kaba bniah da ka kaba ksam hapoh ki ramew jong ki par u uranium .
Na ka liang ki khadwei Sengbhalang hapoh ka Synjuk ba la tip kum ka GHAMF ki la ong : “Ngin nym ailad da lei lei ruh ban tih uranium na ka Balpakram Nation Park (BNP),” ong u General Secretary u Ginseng Sangma. “Ia ka spah bah kaba don ha kane ka khlaw kyntang, ym lah ban shu pynjot noh. Ka Balpakram ka dei ka jaka kaba kyntang jong ki paid Garo. Ngi ngeit ba ki mynsiem jong baroh kiba la iap noh pateng la pateng ki don hapoh kine ki khlaw ha ryngkat ki khla, ki mrad ba la sdang duh jait kum ki hoolock gibbon, ki sloew loris (jait risang) bad haduh ki hati ki dang bun bha,” ong uwei na ki dkhot ka seng Vaishali A Sangma.
Hynrei ia ki jingtih par shabar na kane ka Park, kim ong ei ei ia myna. Shaphang ka jingtih uranium, ka MOEF ka lah ban ai jingbit lada ka dei” ka jingdawa ong ka ri.” Li9 heh ka DAE ki ong ba “ki jingpynkhreh kim pat biang lut kat ban pynlong ia ki Sengbhalang ban khih win.”
U dkhot ka National Board of Wild Life (NBWL) u Bibhab Talukdar u la ong ka kynhun jong u kan leit jngoh ia ka Balpakram National Park ha ka 22 tarik mynta u bnai ban tip ia kaei ba ki nongshong shnong ki sngew. Kumjuh, kawei pat ka jingtih uranium ha Domiasiat, West Khasi Hills ka dang ha suin sah naduh u snem 1992. Ka daw ka dei namar bun kiba pyrshah da ka jingsngewkhia jur ia ka koit ka khiah bad ka jingpynsniew ia ka mariang.
|
|